Dede Korkut Hikayeleri Kitabı İle İlgili Ayrıntılı Şekilde Hazırlanmış Klasik Sorular Ve Cevapları

 

Dede Korkut Hikayeleri Kitabı İle İlgili Ayrıntılı Şekilde Hazırlanmış Klasik Sorular Ve Cevapları

1. Hasan Ali Yücel'e göre tercüme faaliyetinin medeniyet davamız için önemi nedir?
Cevap: Bir milletin diğer milletler edebiyatını kendi dilinde ve idrakinde tekrar etmesi, zeka ve anlama kudretini o eserler nispetinde artırması, canlandırması ve yeniden yaratmasıdır.

2. Dede Korkut Kitabı'nın Türk edebiyatı ve kültürü açısından önemi nedir?
Cevap: Türk edebiyatının ve kültürünün en önemli eserlerinden biridir; Oğuz Türklerinin bilinen en eski destansı hikayelerini içerir ve onların yaşantılarını, geleneklerini, tutumlarını aktarır.

3.  Dede Korkut Kitabı'nın oluşum süreci ve dili hakkında bilgi veriniz.
Cevap: Destanlar önceleri kopuz eşliğinde söylenmiş, dilden dile aktarılmış ve 14-15. yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Dili, Türklerin İslam kültürüyle yeni tanıştığı dönemi yansıtan Arapça sözcüklerle birlikte Türkçe sözcükleri de barındıran Azeri lehçesine yakın bir yapıdadır.

4.  Dede Korkut karakterinin Oğuz Türkleri arasındaki rolünü ve özelliklerini açıklayınız.
Cevap: Dede Korkut, Oğuz Türklerinin geleneklerini ve törelerini tam anlamıyla bilen, yarı efsanevi bir bilgedir. Destansı hikayelerin anlatıcısıdır; olayları tatlıya bağlar, sorunları çözer, öğüt verir, ad koyar ve iyi dileklerde bulunur. İslamlaşma süreciyle keramet sahibi bir evliya kimliği kazanmıştır.

5.  Dede Korkut Kitabı'nın günümüze ulaşan nüshaları ve bunların durumu hakkında bilgi veriniz.
Cevap: Günümüze ulaşabilen iki el yazması nüshası vardır: Dresden nüshası (on iki hikaye) ve Vatikan nüshası (altı hikaye). Vatikan nüshası eksik olarak değerlendirilmiş, ancak her iki nüshanın ortak bir asıl nüshaya dayandığı kabul edilmiştir.

6.  Han Bayındır'ın toy düzeninde oğlu ve kızı olmayanlara nasıl bir muamele yapılırdı ve bunun sebebi neydi?
Cevap: Oğlu veya kızı olmayanlar kara otağa kondurulur, kara keçe altına döşenir, kara koyun yahnisinden önüne götürülürdü. Bayındır Han, oğlu kızı olmayana Allah Teala'nın beddua ettiğini ve kendilerinin de kınadığını belirtirdi.

7.  Dirse Han'ın oğlu Boğaç'ın adını nasıl aldığı olay zincirini anlatınız.
Cevap: Oğlan on beş yaşına girdiğinde, Bayındır Han'ın boğasıyla güreşmiş ve boğayı yumruğuyla yere serip bıçağıyla başını kesmiştir. Bu kahramanlığı üzerine Dede Korkut gelip ona "Boğaç" adını vermiştir.

8.  Boğaç Han'a ihanet eden kırk yiğidin motivasyonu ve yaptıkları nedir?
Cevap: Boğaç Han'ın tahta geçip babasının kırk yiğidini anmaması üzerine, bu yiğitler haset etmişlerdir. Kırk yiğidin yirmisi Dirse Han'a giderek Boğaç'ın Büyük Oğuz'a karşı geldiğini, kötü davrandığını söylemiş, diğer yirmisi ise av avladığını, annesiyle sohbet ettiğini ve babasına kast ettiğini bildirerek öldürülmesini sağlamaya çalışmışlardır.

9.  Boğaç Han'ın yaralanmasında annesinin rolü ve Hızır'ın yardımı nasıl gerçekleşmiştir?
Cevap: Babası tarafından okla vurulan Boğaç'ı annesi, kırk kızla birlikte aramaya gitmiş ve onu yaralı halde bulmuştur. Hızır ise yaralı oğlana gelerek yarasını üç kere sıvazlamış, "Dağ çiçeği ananın sütü ile sana merhemdir" diyerek iyileşmesi için bir reçete vermiştir. Annesi de dağ çiçeği toplayıp sütüyle yarasına sürmüştür.

10.  Dirse Han'ın oğlu Boğaç tarafından kurtarılma süreci ve bu olaydaki diyaloglarını açıklayınız.
Cevap: Dirse Han, kırk namert yoldaşı tarafından tutsak edilip kafir illerine götürülürken, eşi durumu oğluna bildirir. Boğaç babasını kurtarmaya gider. Babası, Boğaç'ın kendisini tanıması için "oğlancığımı öldürmüşüm yiğit, sana günahı yok dön geri" derken, Boğaç kendisinin babasına ait tüm değerleri korumaya geldiğini söyleyerek "Benim de içinde bir aklı şaşmış, bilinci yitmiş koca babam var. Komam, yok, kırk namerde" şeklinde cevap verir ve babasını kurtarır.

11.  Salur Kazan avdayken Şökli Melik'in yurduna baskın yapmasının temel nedeni ve sonuçları nelerdir?
Cevap: Şökli Melik, Kazan'ın avda olduğunu casusları aracılığıyla öğrenmiş ve Kazan'ın yurdunu yağmalamak için fırsat kollamıştır. Baskın sonucunda Kazan'ın altın otağı yağmalanmış, kızı gelini çığrıştırılmış, atları ve develeri alınmış, hazinesi çalınmış, eşi Boyu Uzun Burla Hatun ile oğlu Uruz esir edilmiştir.

12.  Karacık Çoban'ın Kazan Bey'in evi yağmalanırken gösterdiği kahramanlığı açıklayınız.
Cevap: Karacık Çoban, rüyasında bir tehlike hissetmiş ve ağılın kapısını berkittikten sonra sapanıyla altı yüz kafire karşı tek başına direnmiştir. Üç yüz kafiri sapan taşıyla yere sererek Kazan'ın koyunlarını kafirlere vermemiş, bu sırada iki kardeşini şehit vermiştir.

13.  Salur Kazan'ın yurdunun yağmalandığını öğrenme ve yolculuk esnasındaki haberleşme çabalarını anlatınız.
Cevap: Kazan, yurdunun yağmalandığını kara bir rüya ile hissetmiş, ancak kardeşi Kara Göne düşü tam yoramamıştır. Yurduna döndüğünde uçardan kuzgunların, tazıların yurdunda kalmış olduğunu görmüş ve ardından önüne çıkan suyla, kurtla ve köpekle haberleşmeye çalışmıştır; ancak asıl haberleşmeyi Karacık Çoban ile yapmıştır.

14.  Uruz Bey'in annesi Burla Hatun'un esaret altında oğlunun etini yemesi gerektiği durumu ve Uruz'un buna karşı tutumu ne olmuştur?
Cevap: Şökli Melik, Burla Hatun'un kim olduğunu anlamak için Uruz'un etinden kavurma yapıp kızlara sunulmasını emretmiş ve yemeyenin Kazan'ın hatunu olduğunu belirlemiştir. Burla Hatun bu durum karşısında çaresiz kalmış, Uruz ise annesine "Seni kafirler bilmesinler, duymasınlar / Ta ki sası dinli kafirin döşeğine varmayasın / Kadehini sunmayasın / Atam Kazan'ın namusunu kirletmeyesin sakın" diyerek kendi etini yemesi gerektiğini söylemiştir.

15.  Kazan Bey'in yurdunu ve ailesini kurtarmak için Oğuz beyleriyle birlikte giriştiği savaşın sonuçları neler olmuştur?
Cevap: Kazan Bey, Karacık Çoban ve yetişen diğer Oğuz beyleri (Kara Göne, Deli Dündar, Kara Budak, Şir Şemseddin, Beyrek, Bey Yiğenek, Aruz Koca, Büğdüz Emen, Alp Eren) ile birlikte kafirlere karşı büyük bir savaş başlatmıştır. Şökli Melik ve diğer kafir beyleri yenilmiş, on iki bin kafir kılıçtan geçirilmiş, Kazan ailesini ve hazinesini kurtarmıştır.

16.  Bay Büre Bey ve Bay Bican Bey'in çocuk sahibi olma dilekleri ve Dede Korkut'un bu süreçteki rolünü anlatınız.
Cevap: Bay Büre Bey, oğlu olmadığı için Bayındır Han'ın divanında ağlayıp dövünmüş, yerinde yurdunda kimse kalmayacağından endişelenmiştir. Büyük Oğuz beyleri ve Dede Korkut'un duasıyla ona bir oğul, Bay Bican Bey'e de bir kız nasip olmuştur. Dede Korkut, Beyrek'e adını vermiştir.

17.  Bamsı Beyrek'in Banu Çiçek ile nişanlanma sürecinde gerçekleşen "at yarışı, ok atma ve güreş" müsabakalarını ve bunların anlamını açıklayınız.
Cevap: Beyrek, beşik kertmesi Banu Çiçek'in çadırına yaklaştığında, Banu Çiçek onun kim olduğunu anlamak için dadısı aracılığıyla üç şart koşmuştur: at yarışı, ok atma ve güreş. Beyrek her üç müsabakayı da kazanarak Banu Çiçek'e layık olduğunu kanıtlamış ve aralarında nişan yüzüğü takılmıştır. Bu müsabakalar, o dönem Oğuz yiğitlerinin fiziksel gücünü ve becerisini gösteren geleneksel "erlik" testleridir.

18.  Deli Karçar'ın, kız kardeşi Banu Çiçek'i Beyrek'e vermek için Dede Korkut'tan talep ettiği garip hediyeleri sayınız.
Cevap: Deli Karçar, bin buğra (maya görmemiş), bin aygır (kısrağa ilişmemiş), bin koç (koyun görmemiş), bin kuyruksuz kulaksız köpek ve bin pire istemiştir.

19.  Beyrek'in Bayburt Hisarı'nda tutsak kalmasının sebebi ve Yalancı oğlu Yaltacık'ın bu süreçteki rolü nedir?
Cevap: Beyrek, Banu Çiçek ile gerdeğe gireceği gece, kafirin casusunun Bayburt Hisarı beyine haber vermesi üzerine yedi yüz kafir tarafından baskına uğramış ve otuz dokuz yiğidiyle birlikte tutsak edilmiştir. Yalancı oğlu Yaltacık ise Beyrek'in öldüğü yalan haberini yayarak Banu Çiçek ile evlenmeye çalışmıştır.

20.  Beyrek'in esaretten kurtuluşu ve Oğuz'a dönüşünde kendisini ozan kılığında tanıtmasının amacı nedir?
Cevap: Beyrek, aşık olduğu kafir beyinin kızı sayesinde hisardan urganla indirilerek kurtulmuştur. Oğuz'a döndüğünde, düğünü olan Banu Çiçek'in Yalancı oğlu Yaltacık'a varacağını öğrenmiş ve gerçeği ortaya çıkarmak, Banu Çiçek'i ve babası Kazan Bey'i durumdan haberdar etmek amacıyla ozan kılığında düğüne giderek kopuz çalmıştır.

21.  Deli Dumrul'un köprü kurma amacı ve Azrail'e meydan okumasının temelinde yatan düşünceyi açıklayınız.
Cevap: Deli Dumrul, kuru bir çay üzerine köprü kurmuş, geçenden otuz üç akçe, geçmeyenden döve döve kırk akçe almıştır. Bunu yapmasının nedeni, kendisinden daha güçlü bir er olup olmadığını görmek ve "ediğim, bahadırlığım, cilasunluğum, yiğitliğim Rum'a, Şam'a gitsin, duyulsun" düşüncesiyle namını yaymaktır. Bir yiğidin ölümüne şahit olunca Azrail'e meydan okuyarak onun can almasını engellemeyi dilemiştir.

22.  Deli Dumrul'un Allah Teala'ya karşı ilk isyanı ve sonrasında Azrail ile karşılaşması nasıl sonuçlanmıştır?
Cevap: Deli Dumrul, Azrail'e meydan okuyarak "Yahşi yiğidin canını kurtarayım, bir daha yahşi yiğidin canını almaya" diyerek Allah'ın takdirine karşı gelmiştir. Bunun üzerine Allah Teala, Azrail'e Dumrul'un canını almasını emretmiş; Azrail'in heybeti karşısında Dumrul'un gözleri görmez, elleri tutmaz hale gelmiştir. Dumrul kılıcıyla saldırmaya kalktığında Azrail güvercine dönüşüp kaçmış, ancak Dumrul'u atından düşürüp canını almaya gelmiştir.

23.  Deli Dumrul'un canını kurtarmak için ailesinden talep ettiği yardımı ve aldığı cevapları açıklayınız.
Cevap: Allah Teala, Dumrul'un canı yerine bir başka can bulmasını isteyince, Deli Dumrul önce babasına, sonra annesine gitmiş ve canını vermelerini dilemiştir. Ancak babası ve annesi, "Dünya şirin, can aziz / Canıma kıyabilemem" diyerek canlarını vermeyi reddetmişlerdir.

24.  Deli Dumrul'un eşinin, canını kocası için feda etme teklifi ve bu fedakarlığın sonuçları neler olmuştur?
Cevap: Deli Dumrul'un eşi, kocasının canını kurtarmak için kendi canını feda etmeye gönüllü olmuş, "Benim canım senin canına kurban olsun" demiştir. Bu fedakarlık, Allah Teala'nın hoşuna gitmiş ve Azrail'e, Dumrul'un atasının ve anasının canını almasını, iki helalliye ise yüz kırk yıl ömür vermesini emretmiştir.

25.  Kanlı Koca Oğlu Kan Turalı'nın evlenmek için aradığı kızın özelliklerini açıklayınız.
Cevap: Kan Turalı, evlenmek için "ben yerimden kalkmadan o kalkmış ola, ben kara koç atıma binmeden o binmiş ola, ben kanlı kafir iline varmadan o varmış, bana baş getirmiş ola" özelliklerine sahip bir kız aramaktadır. Yani kendisi gibi kahraman, savaşçı ve yiğit bir eş istemektedir.

26.  Trabzon Tekfuru'nun kızını evlendirmek için öne sürdüğü üç canavar şartını ve bu canavarların türlerini belirtiniz.
Cevap: Trabzon Tekfuru, kızını evlendirmek için "her kim o üç canavarı bassa, yıksa, öldürse kızımı ona veririm" şartını koşmuştur. Bu üç canavar sırasıyla kükremiş bir aslan, kara bir boğa ve kara bir buğradır (erkek deve).

27.  Kan Turalı'nın Selcan Hatun'u, eve dönerken öldürmeye teşebbüs etmesinin sebebi ve Selcan Hatun'un buna cevabı ne olmuştur?
Cevap: Kan Turalı, kafirlerle yapılan son savaşta Selcan Hatun'un kendisinden önce düşmanı yenmesi üzerine, Oğuz ilinde dedikodu olacağından korkmuş ve Selcan Hatun'u öldürmeye karar vermiştir. Selcan Hatun ise övünmenin kadına yakışmadığını, kendisini sadece sınadığını bildiğini ve aşklarını hatırlatarak kocasını vazgeçirmiştir.

28.  Basat'ın Tepegöz'ü yenmek için kullandığı stratejileri ve hileleri detaylandırınız.
Cevap: Basat, Tepegöz'ün gözünün etten olduğunu öğrenince şişleri ateşte kızdırarak Tepegöz'ün tek gözünü kör etmiştir. Mağarada ise bir koçu boğazlayıp derisine girerek kaçmış, son olarak Tepegöz'ün kendi kılıcıyla onu öldürmüştür.

29.  Basat'ın Tepegöz'e kendi adını açıklarken dolaylı bir dil kullanmasının sebebi nedir?
Cevap: Bu dolaylı dil, aslanlar tarafından büyütülme geçmişine gönderme yaparak kimliğini sembolik biçimde ifade etmek ve kahramanlığını vurgulamak içindir.

30.  İç Oğuz ile Dış Oğuz arasındaki çekişmenin nedeni ve Beyrek'in bu çatışmadaki konumunu ve kaderini açıklayınız.
Cevap: Çekişme, Kazan'ın evini yağmalarken Dış Oğuz beylerini çağırmamasıyla başlamıştır. Beyrek, Kazan'a sadık kaldığı için Dış Oğuz'a katılmamış ve bu nedenle dayısı Aruz tarafından öldürülmüştür.